Gebruikerswaardering: 4 / 5

Ster actiefSter actiefSter actiefSter actiefSter inactief
 

COLLECTIE TROPENMUSEUM Militaire kolonne tijdens de eerste politionele actie TMnr 10029132


En rechtvaardigheid sterft niet, zelfs al wordt zij bijna gedood door onrechtvaardigheid. Onrechtvaardigheid bestaat uit het verzwijgen van wat zovelen, op politiek bevel, hebben gedaan om orde en vrede te brengen (W. Hornman, 1985)


Inleiding

Na de Tweede Wereldoorlog werd ook Nederlands-Indië bevrijd door de geallieerde troepen. Dit gedeelte van de geschiedenis wordt vaak vergeten als er over de Tweede Wereldoorlog  gesproken wordt. berg opHet is echter zeer onterecht dat het KNIL wel het  “vergeten leger” wordt genoemd.

Vrijwel  direct nadat Indië bevrijd was moesten de Indische troepen, die tijdens de bezetting zwaar hadden geleden, de strijd aanbinden met  nationalistische groeperingen. Niet alleen was die strijd moeilijk maar ook de publieke opinie en de politiek waren niet langer op de hand van het Indische leger.

Een der eerste gevechten die geleverd moest worden was die tijdens de strijd om Soerabaja in 1945. In de periode 1947-1949 werd een harde strijd gestreden tijdens de zogenaamde "Politionele Acties", die min of meer eindigde met de staatsgreep van kapitein Westerling.  Kijkt  u voor meer informatie ook op de  website van de 7 December Divisie en de website van de oud commando´s.

Actie Trackman

Actie Trackman werd op 10 augustus 1946 georganiseerd. Dat was omdat Soetomo had aangekondigd dat hij Soerabaja aan zou vallen.  Aan deze actie namen deel: 2 inbat, Amco met 21 amtracks en Tanco met 10 tanks. Actie Trackman Algemeen commandant van Actie Trackman was luitenant kolonel der Mariniers H. Lieftinck, kapitein der mariniers C.G. Lems was commandant van de colonne Noord en kapitein der mariniers Strijbosch was commandant van de colonne Zuid.

Er was artilleriesteun van 1 batterij Arbat en 1 batterij KNIL; luchtsteun kwam van 4 groepen jachtvliegtuigen van de MLD.  De actie vond plaats in een gebied van ruim 40 vierkante kilometer ten westen van de weg Kedamean naar Bringkang en Domas. Het doel was: gevechtsactie, verkenningsactie en het testen van amtracks en tanks in het terrein.  Deze actie slaagde en er werden wapens buitgemaakt en veel inlichtingen verkregen. De TNI eenheden vluchtten in westelijke richting (Bron: 1985. W. Hornman. De geschiedenis van de Mariniersbrigade. Omegaboek. Amsterdam.

Actie Quantico

Op 19 augustus 1946 begon Actie Quantico; deze Actie werd uitgevoerd door 1 inbat compleet, aangevuld met een inpel, een stootpel, een misec en een morsec van 2 inbat, 2 tankpels en 4 amtracks. Artilleriesteun werd verleend door het Arbat Batterij A te Driaredja en batterij B te Waroegoenoeng, met luchtsteun van het MLD squadron 120 (4 jachtvliegtuigen). Actie Quantico

Kapitein der Mariniers, commandant van Cie A, G.P. Giesberts, noemde Actie Quantico een modelactie omdat een kampongreeks van 9 tot 10 kilometer lengte van Tenaroe in westelijke richting via Bandjaran en Banjoeoerip tot en met Pendem, waar zich een grote concentratie TNI bevond, gezuiverd was met een zogenaamde sweepcolonne en afsluitingseenheden.

Cie A was ingedeeld geweest bij de sweepcolonne, terwijl Cie B, dat onder commando stond van kapitein A.F. van Velsen, en Cie C, onder commando van kapitein T. Jonkman de kampongreeks in het noorden, zuiden en westen afsloten. Er werden grote hoeveelheden wapens buitgemaakt en een groot aantal extremisten sneuvelden of werden gevangen genomen (Bron: 1985. W. Hornman. De Geschiedenis van de Mariniersbrigade. Omega Boek. Amsterdam).

Actie Ideaal

Actie Ideaal  (maart 1947) had als opdracht het tijdelijk bezetten van Modjosari, het sluizencomplex Mlirip en Modjokerto. Algemeen commandant was luitenant kolonel der mariniers H.A.G. van der Hardt Aberson. Deelnemende eenheden waren onder meer:INgedachteneen

  • Colonne rood, kapitein Lems, cie F. 2 inbat, 1 sectie stootpeloton, 2 inbat en 1 artillerie waarnemer tanks.
  • Colonne groen, kapitein Schuuring, 2 inpels cie E. 2 secties mitr, 1 mortiergroep 60mm, 1 sectie stootpel, 1 art. waarnemer batterij Arnold
  • Colonne blauw (gemotoriseerd)
  • Colonne Geel, kapitein Giesberts, cie A, inbat. 1 groep stootpeloton, 2 inbat, 1 art. waarn. batterij Charlotte, 1 irrigatiedeskundige
  • Artillerie. 1 batterij Charlotte, commandant 1ste luitenant Nolet, 2 batterij Arnold, 1ste luitenant Lazeroms. Tanks: 1 pel., 2de luitenant Noot. Genbat: 1 cie, kapitein Postma. H860 Squadron, 1ste luitenant Volkers, sterkte 8 vliegtuigen.

Tijdens deze actie sneuvelde onder meer eerste luitenant der cavalerie C.H. Kranenburg. In deze tijd was de publieke opinie dusdanig dat op Nederlandse kerstpakketten aan de gewonden “moordenaar” stond geschreven en de meeste dagbladen van de lijst der gesneuvelden een staatje maakten alsof het om marktberichten ging.

Actie Product (Eerste Politionele Actie)

Actie Product (juli 1947) was bedoeld om orde en vrede te brengen in de Oosthoek van Oost Java. Krantenartikel1De actie had mede ten doel een zodanig klimaat te scheppen dat ondernemingen, fabrieken en plantages weer operationeel konden worden en hun producten afzetten op de binnenlandse markt.

In de oosthoek bevonden zich 40 suikerfabrieken, 70 koffieplantages, 72 rubberplantages, 5 theeplantages en 3 kinaplantages.  De grootste landing was Product Noord bij Pasir Poetih, de tweede landing was Product Oost in de Menengbaai en Product Zuid  zou plaatsvinden vanuit Porong.

Vlak voordat de actie zou beginnen kwam er bericht dat deze in verband met een Amerikaanse nota niet door zou gaan.  De dagorder van kolonel Roelofsen was “Kiezen op mekaar”.

In de haven van Soerabaja lag een vloot, bestaande uit torpedojagers, korvetten, mijnenvegers, patrouillevaartuigen, landingsschepen en vaartuigen zoals LST’s, LCI’s, LCT’s en LCVP’s, sleepboten en pontons. Op 21 juli 1947 vond de grote landing op Pasir Poetih plaats en een kleinere ten noorden van Banjoewangi. Leden van het KNIL zuiverden de streken van vijandige elementen. 

Actie product Zuid

Deze actie zou de zwaarste worden van de eerste Politionele Actie en werd gevoerd in een gebied waar de TRI maandenlang de tijd was gelaten zich op de aanval voor te bereiden. De demarcatielijn liep door de Kali Porong; ten zuiden van Porong lagen Pandakan, Poerosari, Lawang en Malang en ten zuidoosten Bangil en Pasoeroean. Overal waren door de vijand versterkingen, versperringen en tankvallen opgezet. GewondenDe vijand bezat daarnaast handgranaten, bommen, antitankmijnen en vliegtuigbommen.

Met name door de bommen vielen onder de Nederlanders veel doden, zoals Wietse Kleefstra, die doorzeefd werd met bomscherven en Karlas, zeemilicien, die stikte in zijn eigen bloed. 

Op 27 juli 1947 reed een truck in een val, waardoor vier zwaar gewonden en een dode vielen. Een andere dag werden vier jonge landmachtsoldaten dodelijk getroffen door een trekbom van meer dan 100 kilogram.

Overigens was het in deze tijd gebruikelijk dat de Nederlandse pers het ene incident ten nadele van de Nederlandse militairen sterk uitvergrootte terwijl gebeurtenissen zoals twee gevallen waarbij lichtgewonde mariniers werden afgeslacht dezelfde pers niet haalden, waardoor de voorlichting zeer eenzijdig werd.

Tweede Politionele Actie

De Tweede Politionele Actie duurde van kerstmis 1948 tot januari 1949.  De actie vond midden in de natte moesson plaats; hevige tropenregens vielen als bakken uit de lucht en veranderden de wegen in modderpoelen, waar tanks noch trucks doorheen konden. In het veldTijdens de Tweede Politionele Actie vond op 15 januari 1949 het incident plaats, waarbij een truck op een zware Japanse bom met daaronder een landmijn reed, waardoor er onder onze jongens acht gewonden en vijf doden vielen.

In deze tijd, op 31 mei 1949, kwam het bericht, middels een bericht van viceadmiraal A.S. Pinke, dat de mariniersbrigade zou worden opgeheven.

In Indie vond men dat de brief gouden vierbandengelul was waar niemand een sodemieter aan had. "Ze laten ons hier met 1.500 man zitten in een gebied zo groot als half Nederland en wij worden geacht de rust en orde te handhaven. Wat een rotbrief. Je heft je eigen brigade op, laat de achterblijvenden achter met steeds ouder wordende wapens en stuurt ze iedere dag met groter wordende risico's op stap, na ze eerst te hebben ingezet in een modderbad, dat volkomen stompzinnig was opgezet. Er zijn geen woorden voor." (bron: 1996.  W. Hornman, bladzijde 11)

Ondergang van de patrouille Teeken

Op 23 mei 1949 werd begonnen met de omvorming van 5 inbat tot amfibisch bataljon. Direct daarna werd het vierde infanteriebataljon opgeheven en vertrokken legendarische commandanten als Van Heuven en Arends.Graf Leendert Teeken

Een week later gebeurde hetzelfde met het artilleriebataljon en een amfibie tractorcompagnie. Begin juni werden de verpleging en de onderhouds en reparatieafdeling opgeheven. Op 23 juli 1949 vond de patrouille van eerste luitenant Leen Teeken plaats in Rengel.

Deze patrouille trok in de richting van Prambon Wetan. Nabij kampong Prambon Wetan werd de patrouille dusdanig onder vuur genomen dat Teeken Begrafenis Teekenhet bevel tot de terugtocht gaf. Korporaal H. Bosma werd zwaar gewond door een schot in de borst  en overleed niet veel later.

Marinier B.W. Reurling kreeg een schot door zijn been en korporaal H. Roepers, die net een granaat wilde werpen, werd getroffen door een kogel, waardoor de granaat ontijdig ontplofte en Roepers en marinier C.R. van Straten dodelijk en korporaal F.J. Cordes zwaar gewond raakten (Cordes overleed later aan complicaties). Reurling, Cordes, marinier J. Ketelaar en marinier N. van Dijk werden gevangen genomen.

Na enige tijd werden de mariniers J. Podt, Th. de Boer, Reurling, Cordes, A.W.A. van Ravenstein, Keetelaar en Van Dijk door de Indonesiers opgesloten. Luitenant Teeken was toen al doodgeschoten toen hij een granaat probeerde te gooien. De lijken van Teeken, Bosma, Roepers en Van Straten spoelden later aan bij de brug bij Babat en werden begraven te Kembang Koening. De gevangen genomen mariniers werden later geruild tegen Indonesiers. (Bron: 1996. W. Hornman. De Patrouille Teeken. West Friesland. Hoorn.) Zie hier het verslag van de weduwe van luitenant Teeken. Zie hier voor meer informatie over J. Keetelaar en de patrouille Teeken.

Publieke opinie

  • "Te Amsterdam werden jongens die wegens het vervullen van vaderlandse plicht gewond of ziek waren en met het M.S. Oranje naar Nederland waren vervoerd, door het publiek op de kade uitgescholden voor "Moordenaars" (bron: Ingezonden. Moordenaars? In: Leeuwarder Koerier, 24 september 1946).Gewonden worden afgevoerd
  • In een nummer van het blad Wapenbroeders vertelt een medewerker: "dat het uit het lood geslagen gespuis, dat zich communist noemt en dat in zijn handelingen en onnederlandse daden sterk doet denken aan de activiteiten van vroegere NSB'ers  heeft gemeend van zijn onnederlandse gevoelens blijk te moeten geven door  de buitenverpakkingen van NIWIN kerstpakketten  met opschriften als "Vrolijk kerstfeest, moordenaars" te moeten bekladden. Ook in de kranten zijn dergelijke uitlatingen te lezen" (bron: Van en over anderen. In: De Waarheid, 20 februari 1947).
  • "In een krantenartikel van enige weken geleden in een Fries blad werd insinuerend gesteld dat  "onze zonen gewetenloze moordenaars dreigden te worden"" (bron: Hulde aan onze jongens in Indie. In: Hepkema's Courant, 17 december 1947).

Erkenning

In het voorwoord van De geschiedenis van de Mariniersbrigade schreef Wim Hornman over de mariniers, maar dat zal voor andere eenheden ook gegolden hebben: Dit is het boek over de Mariniersbrigade. LandingIk zal heel eerlijk zijn. Ik heb jacht gemaakt op de overlevenden en ik wist dat het een race was met de dood! Maar ik heb hen gevonden.

Ik struikelde bijna over hen. Zij waren trots, verbitterd, boos of blij maar zij leefden. En wat nog belangrijker was: de periode 1945 tot 1949 leefde in hen met de kracht van een leeuw.

Zij hadden geen afstand gedaan van hun verleden,  in tegendeel. Zij vertelden. Soms afstandelijk en nuchter, maar soms ook woedend, omdat zij weigerden te vergeten. Er was al genoeg vergeten. Er was al genoeg vervalst. Zij hadden een oorlog gevoerd die door de politiek als “politionele actie” werd aangeduid. Het waren zeesoldaten, mariniers in de beste betekenis van het woord, van hoog tot laag. Tenslotte wisten zij dat zij verraden waren door de politiek. Mariniers in jeep

Zij hadden hun jeugd gegeven en er niets voor in de plaats gekregen.  Zij hadden gevochten voor een ideaal  dat hun eerst was gegeven en later was ontnomen. Hun Indië wereld was als een kaartenhuis in elkaar gezakt en zelfs hun eenheid, de Mariniersbrigade, bestond niet meer.

De mariniers van de Mariniersbrigade waren de rechtvaardigen geweest, omdat zij geloofden in wat zij deden. En rechtvaardigheid sterft niet, zelfs al wordt zij bijna gedood door onrechtvaardigheid. Die onrechtvaardigheid bestond niet uit het later verlenen van de onafhankelijkheid aan Indonesië maar uit het verzwijgen van wat zovelen, op politiek bevel, hadden gedaan om orde en vrede te brengen.

Mening van veteranen

  • Na de Politionele Acties mochten wij niet verder vechten. Er was een Rondetafelovereenkomst en de commissie van goede diensten beoordeelde ons negatief. Wij waren moordenaars en meer van die rotzooi. Tank op bomDe regering stond niet meer achter ons, dus kwam er een demarcatielijn. Wij als Nederlanders aan de ene kant en aan de andere kant de Indo's. Wij hebben ons aan dat bestand gehouden maar de Indo's niet.  Dat heeft een paar honderd Nederlandse jongens, die extra patrouilles moesten lopen,  het leven gekost. Voor mij was het de rekening die wij moesten betalen om een kabinetscrisis te voorkomen. Een veel te hoge prijs. (bron: Terug van weggeweest, 1946 tot 1998. Nederlandse uitzendingen en missies. Bladzijde 5) 

Overzicht van belangrijke data

1945

  • 6 augustus: Atoombom op Hiroshima
  • 9 augustus: Atoombom op Nagasaki
  • 15 augustus: Capitulatie van Japan
  • Augustus: SEAC theater wordt uitgebreid met een deel van Nederlands Oost Indië
  • 17 augustus: Soekarno roept de onafhankelijke republiek Indonesië uit
  • 2 september: Japan tekent de capitulatieovereenkomst aan boord van US Missouri  in de  Baai van Tokyo
  • 29 september: De eerste geallieerde strijdkrachten arriveren te Batavia
  • Sept/oktober: Periode van de Bersiap op Java
  • 25 oktober: De  49ste infanteriebrigade onder commando van brigadegeneraal A.W.S.  Mallaby komt aan te Soerabaja
  • Nov/dec: De mariniersbrigade vertrekt vanaf de Verenigde Staten naar Nederlands   Indië
  • 31 december: Het eerste infanteriebataljon Mariniersbrigade debarkeert te Tandjong Priok

1946

  • Januari: Mariniersbrigade in Malakka
  • Februari: Ladang Geddes
  • 15 maart: Aankomst mariniersbrigade in Soerabaja
  • 11 mei:  A Divisie (Mariniersbrigade, X Brigade KL en onderdelen van het KNIL) neemt   Soerabaja en omgeving over van de 5de Indian Division
  • 10 augustus: Actie Trackman
  • 19 augustus: Actie Quantico 
  • November: Ondertekening ontwerpakkoord van Linggadjati
  • 30 november: Afscheidscommand wordt opgeheven; Brits Indische troepen verlaten    Nederlands Indië. Hun verliezen bedroegen van oktober 1945 tot en met   november 1946 622 doden, 1442 gewonden en 327 vermisten

1947

  • Januari: Porong actie
  • 17 maart: Actie Ideaal, Mliripsluizen en Modjokerto
  • 25 maart: Ondertekening akkoord van Linggadjati
  • 21 juli:  Begin van de Eerste Politionele Actie, Operatie Product

1948

  • Januari: Aanvang  reorganisatie (sterke vermindering in sterkte) der Mariniersbrigade
  • Sep/okt: Communistische opstand in Madioen en Tjepoe
  • 19 december: Begin Tweede Politionele Actie, Operatie Zeemeeuw

1949

  • 7 juni:  Mariniersbrigade wordt opgeheven,  haar taak wordt overgenomen (ten dele) door het Amfibisch Bataljon
  • 10 augustus: Staakt het vuren
  • Aug/nov: Ronde Tafelconferentie
  • 27 december: Soevereiniteitsoverdracht

Bron: 1985. W. Hornman. De geschiedenis van de Mariniersbrigade. Omega Boek. Amsterdam

Kopstukken

Er zijn veel mensen uit het Indische leger te noemen die een belangrijke rol speelden in het Nederlands-Indië van na de Tweede Wereldoorlog; onder hen waren:


Literatuur

  • 1951. J.W. de Roever. Oud inspecteur en chef etablissementen in Indonesie, oud chef etablissementen te Amsterdam. De "Nederland" in de Tweede Wereldoorlog. N.V. Drukkerij v/h C. de Boer. Den Helder.
  • 1953. W. Hornman.  De hele hap. De Bezige Bij. Amsterdam.
  • 1985. W. Hornman. De geschiedenis van de Mariniersbrigade. De Marniersbrigade in Oost Java in de jaren 1946, 1947, 1948 en 1949. Omega Boek Amsterdam
  • 1996. W. Hornman. De Patrouille Teeken. Westfriesland. Hoorn/Kampen
  • 1998. Terug van Weggeweest. Nederlandse uitzendingen en missies. 1946 tot 1998. EGO. Maandblad van de Humanistisch Geestelijke Verzorging bij de Krijgsmacht. Voorjaar 1998.

[ Terug ]

f t

Login