Landschap op Celebes


Inleiding

De guerrillaoorlog van het Indische leger op Celebes was de strijd die het Indische leger op Celebes voerde tegen de Japanse bezetter tijdens de verovering van Nederlands-Indië door Japan. Het midden van Celebes werd pas laat tijdens de de veroveringscampagne van Japan ingenomen. De schiereilanden waren al weken bezet maar de troepen van het Indische leger hadden aldaar in maart en april 1942 nog vrij spel.

De territoriaal commandant van Celebes, majoor Schilmöller, stond in eerste instantie achter zijn beslissing om door te vechten; toen het nieuws van de capitulatie van Java hem echter bereikte besloot hij dat een guerrillaoorlog waarschijnlijk kansloos en daarnaast veel te gevaarlijk zou zijn. Huizen op CelebesHij vertrok op 23 maart vanuit Posso naar Menado om zich over te geven aan de Japanse troepen en verordonneerde dat 120 man aan troepen, onder commando van de eerst luitenants J.A. de Jong en W.H.J.E. van Daalen, achter zouden blijven voor de handhaving van orde en rust totdat de bezetter gearriveerd was.

Guerillastrijd in het oerwoud

Toen majoor Schilmöller eenmaal vertrokken was besloot De Jong echter niet te capituleren; hij bevond zich op dat moment in Tentena en vernam dat Van Daalen al zijn wapens had ingeleverd bij een gedeserteerde fourier van het Indische leger, die in Posso was aangekomen met de melding dat hij door de Japanners was gezonden om de capitulatie van Midden Celebes af te handelen.

De Jong ging vervolgens direct naar de betreffende plaats, ontzette de militairen die als krijgsgevangenen werden vastgehouden en zorgde ervoor dat hij alle wapens terugkreeg. Dit alles vond plaats in de eerste week van april; enige dagen later kwam een groep van 50 Japanners aan die De Jong en Van Daalen wilden arresteren, maar omdat zij inzagen dat hen dat niet zou lukken met 50 man keerden zij onverrichter zake terug.Meer op Celebes

De groep De Jong trok zich vervolgens terug in het oerwoud bij Tentena. Dit landschap was sterk geaccidenteerd en dicht begroeid en was zodoende voor een guerrillakrijg zeer geschikt.

Er liepen slechts enkele autowegen door het terrein, die vrij eenvoudig vergrendeld konden worden door bruggen onklaar te maken of door hooggelegen stellingen in te nemen. Daarnaast was er voedsel in de vorm van wild in overvloed en stond de bevolking achter de guerrillakrijg der Nederlanders.

De enige wapens die de groep bezat bestonden uit pistolen en karabijnen en men was algemeen in de veronderstelling dat de strijd niet lang zou duren. De Jong besloot om terug te trekken in de bergen en de vijand slagen toe te brengen. Hij hoopte dat de groep de strijd vol zou houden totdat de geallieerden zouden komen om hen te ontzetten.

In de eerste helft van mei deden de Japanners nog een poging tot onderhandeling; zij overhandigden De Jong middels een gezant, een krijgsgevangene, een brief van majoor Schilmöller, waarin deze de twee luitenants gelastte zich over te geven; De Jong weigerde echter de bevelen van een krijgsgevangene Inlandse prauwop te volgen en liet de sigaretten die de vijandelijke boodschapper achterliet, verbranden.

Gedurende de eerste twee maanden opereerde de groep van Van Daalen ten oosten van het meer van Posso en de groep van De Jong in de omgeving van Kolonodale. Beide groepen werden steeds opgesplitst in kleinere eenheden; bij gebrek aan communicatiemiddelen, anders dan boodschappers, kon een patrouille die onverwachts in moeilijkheden zou geraken vrijwel niets doen om hulp te verkrijgen.

Contact met de geallieerden

De troep bracht versperringen aan over de weg die door het binnenland van Posso naar Kolonodale voerde en vernielde enige bruggen. Op 9 en 10 juni werd radiocontact gelegd met de geallieerden in Darwin met de radiozender van het Binnenlands Bestuur in het nog niet bezette Kolonedale en werd het volgende bericht verzonden: Following received from Arradio Darwin. Quote to Duch Consul General Australian from J.A. de Jong. In June I send a cable to the following effect to General MacArthur. Under my command in Middle Celebes are 150 soldiers from the Netherland Indies Army who don't want to surrender to the Japanese. We need help because we are in great danger.

Kust van Celebes

Please send money and twenty carabine machines guns with ammunition by aeroplane which can easily land in bay of Kolonodale. Please employ your influence and don't let me beg for help in vain. At any hour my radio can be destroyed by the Japanese. In this case answer bij radio broadcast San Francisco at Dutch news time. End quotation. Met report passed to met officier (afschrift van het radiobericht van De Jong, dat op 11 juni 1942 in Australië werd opgevangen).

De NFIS vormde in Australië echter geen factor van belang in het geallieerde beleid, waardoor evenmin belang werd gehecht aan de guerrilla op Celebes. Eerder uit humanitaire dan uit strategische overwegingen besloot de Australische luchtmacht de gevraagde materieeldropping te verzorgen, maar die vond pas vijf weken later plaats, toen Kolonodale inmiddels door de Japanners was bezet.

Het bericht in het Nederlandse programma van Radio San Francisco waarom De Jong had verzocht werd in ieder geval opgevangen door de groep De Jong en luidde: Hier is bericht voor onze vrienden in Indië, voor luitenant De Jong. Het gevraagde zal u toegezonden worden, maar u zult enige weken geduld moeten hebben. Later bleek dat de Japanners die boodschap beluisterd hadden. De 24ste juni vertrok de party onder leiding van Ir. R.T. van Hees naar Celebes maar zij werden verraden en allen vermoord.

Op 15 juni werd een Australische Liberator-30, met aan boord onder meer kapitein R.E. Jessurun, naar Midden-Celebes gezonden om wapens, munitie en andere benodigheden neer te werpen. Rivieren op CelebesEr werden echter op de afgesproken plaats geen markeringstekens waargenomen; na ruim een uur rondcirkelen moest men terugkeren en werd de lading in drie runs afgeworpen op een heuveltop; deze gehele partij viel in handen van de vijand die drie weken eerder bij Kolonodale was geland.

Sergeant J. Klinkhamer en tien man werden op 26 juni door De Jong afgezonden om de vijand vanaf Kolonodale tegemoet te gaan; de commandant van de groep Japanners, die hen aanviel, werd door Klinkhamer neergelegd maar de groep werd vervolgens door het Japanse vuur gedwongen dekking te zoeken in het bos. Aangezien de vijand nu baas was over Kolonodale trok De Jong zijn troep terug naar het westen, om zich aldaar te verenigen met de groep Van Daalen.

Het einde van de groep

Intussen werd door de Japanners zware druk uitgeoefend op de in een kamp te Menado verblijvende echtgenote van De Jong om onder meer brieven te ondertekenen die op de overgave van de groep van De Jong aandrongen. De groep van Van Daalen had op de 23ste juni zware gevechten geleverd en zich sinds die dag schuil gehouden in de kampong Bente.

Er was intussen aan de vijand een verlies van meer dan 100 doden toegebracht, waarbij drie man van het Indische leger waren gesneuveld en vier onderofficieren krijgsgevangen waren gemaakt. Stroom op CelebesBegin juli trok de gehele troep zich terug in het stroomgebied van de Kali Laa, dat niet door wegen werd gekruist.

De hoop op bevoorrading vanuit de lucht werd de bodem ingeslagen toen De Jong op 20 juli te Towi een brief ontving van de Japanners waarin werd gemeld dat alle bevoorrading in Japanse handen was gevallen en dat majoor Schilmöller, in gezelschap van 300 man Japanse troepen, was gestationeerd langs de weg Tomata-Kolonedale om de groep tot overgave te bewegen.

Nu bleef de groep De Jong niets anders over dan te overleven totdat de geallieerden hen zouden komen bevrijden, wat in de praktijk betekende dat men zich schuilhield in het oerwoud en aan eten moest zien te komen. Begin augustus werden, na een paar hevige gevechten, de groepen van De Jong en Van Daalen, ieder met zeven man, uiteen geslagen.

De Jong had kort daarvoor iedereen die dat wilde de kans gegeven de troep te verlaten. Van Daalen gaf zich kort hierop over en de troep van De Jong werd op 6 augustus nogmaals uit elkaar geslagen, waarbij De Jong ontkwam maar op 9 augustus, samen met zijn enige nog resterende man, gevangen werd genomen. De elf Europese leden van de groep die gevangen was genomen en 4 inheemse leden werden na langdurige zware mishandelingen onthoofd op 25 augustus, evenals 8 onderofficieren en een soldaat eerder op 13 augustus. De Jong werd postuum onderscheiden met het ridderkruis der Militaire Willems-Orde en Van Daalen werd postuum begiftigd met de Bronzen Leeuw.


Bronvermelding

  • L. de Jong. Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog. Nederlands-Indië. deel 11-b.
  • z.j. P. van Meel, redacteur. Guerrilla op Celebes in: Tanda kehormatan KNIL. Eerbewijs aan het KNIL. Samengesteld door de Stichting Erefilm KNIL

 

 

f t